Kopalnia Krolowa Luiza Zabrze

Sztolnia Królowa Luiza Zabrze

by

Sztolnia Królowa Luiza – część Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, zlokalizowana w Zabrzu przy ul. Wolności i ul. Henryka Sienkiewicza w budynkach dawnej Kopalni Królowa Luiza (1791–1998).

Historia Kopalni Królowa Luiza

Sztolnia Luiza jest częścią założonej w 1791 r. kopalni węgla kamiennego Kopalnia Kopalnia Luiza już w 1816 pozyskiwała łącznie 25% całego wydobycia węgla na Górnym Śląsku. W 1842 r. po ukończeniu szybu „Dechen” rozpoczęto eksploatację pokładów węgla zalegających poniżej Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej. W 1846 r. kopalnia otrzymała jedną z pierwszych na Górnym Śląsku bocznic kolejowych. W 1898 roku „Królowa Luiza” osiągnęła wydobycie na poziomie 3,3 miliona ton węgla, zatrudniając 8,5 tysiąca górników. . W 1929 r. przedsiębiorstwo zostało podzielone na dwie samodzielne kopalnie – „Królowa Luiza Zachód” i „Królowa Luiza Wschód” dostarczające razem 2,6 mln t węgla.

Kopalnia Krolowa Luiza Zabrze widok historyczny
Kopalnia Krolowa Luiza Zabrze widok historyczny

Po II Wojnie Światowej kopalnie „Królowa Luiza Zachód” i „Królowa Luiza Wschód” otrzymały one nazwy „Zabrze-Zachód” i Zabrze-Wschód”. W kwietniu 1957 r. obydwie kopalnie połączono w jeden zakład KWK „Zabrze”. W 1962 r., dzięki zastosowaniu nowoczesnego kombajnu ścianowego i opracowaniu szczególnej organizacji pracy, osiągnięto rekordowe dobowe wydobycie. Ten sposób wydobycia otrzymał w polskim górnictwie nazwę „ściany Zabrze”, a system organizacji pracy nazwano „systemem Zabrze”. .

W styczniu 1976 r. połączono kopalnie „Zabrze” i „Bielszowice” w jedno przedsiębiorstwo górnicze, które otrzymało nazwę KWK „Zabrze”. Połączone zakłady zatrudniały 10 tys. pracowników i wydobywały 6 mln t węgla. W 1987 roku kopalnia „Zabrze-Bielszowice” zatrudniała łącznie prawie 12 tysięcy osób i wydobywała 5 mln t węgla. Należała wówczas do największych kopalni pracujących w polskim górnictwie węglowym. W 1998 r. po 207 latach działalności kopalnia „Zabrze” zaprzestała wydobycia węgla.

Historia Sztolni Królowa Luiza

Równolegle z działalnością wydobywczą, w historii dawnej „Królowej Luizy” doszło do zdarzeń rozpoczynających turystyczny rozdział w dziejach kopalni. Pierwsza w Polsce podziemna trasa turystyczna górnictwa węgla kamiennego została utworzona w czerwcu 1965 r. na Polu Zachodnim kopalni „Zabrze”. Miała spełniać rolę propagandową i zachęcać do pracy w górnictwie. Podziemną atrakcję nazywano „czarną Wieliczką”, jednak oficjalną nazwą był „Ośrodek Propagandy Górnictwa”, Co roku odwiedzało ją ponad 10 tys. zwiedzających. Z powodu problemów z utrzymaniem sieci podziemnych wyrobisk kopalnia zaprzestała działalności turystycznej w 1979 r.

W 1983 roku dyrekcja KWK „Zabrze – Bielszowice” podjęła decyzję budowy nowej sztolni szkoleniowo-propagandowej, którą połączono ze starymi wyrobiskami dawnej kopalni „Królowa Luiza”. Powstała wzorcowa sztolnia szkoleniowa. Otwarcie całego zespołu wyrobisk,  nastąpiło w grudniu 1985 r.

Działalność propagandowa, turystyczna i szkoleniowa prowadzona była do początku lat 90. Przez kolejne dwie dekady na terenie wyrobisk  funkcjonował oddział Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu – Skansen Górniczy „Królowa Luiza”. W zabytkowym kompleksie prowadzono ruch turystyczny oraz działalność muzealną. Skansen funkcjonował aż do roku 2011, kiedy to został poddany gruntownej rewitalizacji w ramach projektu Sztolni Królowa Luiza.

 

Sztolnia Królowa Luiza obecnie.

Sztolnia Królowa Luiza obejmuje zachowane obiekty i wyrobiska „Królowa Luiza” i Główną Kluczową Sztolnię Dziedziczną. Już wkrótce zostanie otwarta kolejna podziemna trasa turystyczna wiodąca przez Sztolnię. Obecnie można także zwiedzać rozbudowaną strefę naziemną, położoną przy Szybie „Carnall”. Obejmuje ona zabytkową Łaźnię Łańcuszkową kopalni „Królowa Luiza”, 100-letnią parową maszynę wyciągową oraz dwie wystawy tematyczne: „Kopalnia Edisona” i „Niezwykła historia”, opisujące losy największej ze śląskich kopalń oraz dzieje elektryfikacji i modernizacji rodzimego górnictwa węglowego. Możliwe jest także wejście na 31-metrową wieżę szybu „Carnall”.

Sztolnia Luiza Zabrze kolejka
Sztolnia Luiza Zabrze kolejka

Łaźnia
Łaźnia Łańcuszkowa Kopalni „Królowa Luiza” została wybudowana w 1890 roku i była pierwszym tego typu obiektem na Górnym Śląsku. Budynek służył górnikom jako zaplecze socjalne w postaci łaźni i szatni z charakterystycznymi hakami na łańcuchach, na których zostawiano odzież oraz rzeczy osobiste. We wnętrzu częściowo zachowała się oryginalna ceramika, system natrysków, a także fragment szatni z hakami i łańcuszkami oraz nitowany zbiornik wyrównawczy na wodę, zapewniający odpowiednie ciśnienie w prysznicach.

Sztolnia Luiza Zabrze łaźnia
Sztolnia Luiza Zabrze łaźnia

Maszyna parowa
Parowa maszyna wyciągowa znajdująca się na terenie kopalni „Królowa Luiza” jest szczytowym osiągnięciem technologicznym swojej epoki. Jest to urządzenie o mocy 2000 KM, wyprodukowane w 1915 r. przez Eisenhütte Prinz Rudolfh w niemieckim Dülmen. Udało się ją zachować w stanie czynnym do dnia dzisiejszego a do 1990 r. obsługiwała szyb o głębokości 503 m.

Wystawy
„Niezwykła historia. Kopalnia Królowa Luiza w latach 1791-1998″ to wystawa, która ukazuje 200 lat z historii kopalni za pomocą pięciu stanowisk, poświęconych głównym etapom w dziejach zakładu, od powstania aż do likwidacji. Jednym z głównych eksponatów wystawy jest zabytkowa ponad 60-tonowa sprężarka wybudowana w brytyjskim Birmingham.

Wystawa „Kopalnia Edisona” przypomina o początkach elektryfikacji w górnictwie i pokazuje, jak zmieniały się górnicze urządzenia elektryczne. Większość prezentowanych na wystawie urządzeń elektrycznych i pomiarowych pochodzi z lat 1900 – 1920. Najokazalszym eksponatem jest zabytkowa rozdzielnia średniego napięcia. Możliwe jest także wejście na 31-metrową wieżę wyciągową szybu, z której rozpościera się panorama Górnego Śląska.

5 (100%) 7 votes

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *