logo-kolejkowo

Znana również jako kamienica Zygmunta Lewina, to jeden z najbardziej charakterystycznych budynków przy ulicy Chłodnej 20 na warszawskiej Woli. Wzniesiona w latach 1912–1913, stanowi doskonały przykład wczesnej architektury modernistycznej, łączącej funkcjonalność z subtelną dekoracyjnością — typową dla przełomowego okresu w dziejach europejskiego budownictwa.

Powstała z inicjatywy Zygmunta Lewina — zamożnego przedsiębiorcy i właściciela nieruchomości, który mieszkał w niej wraz z rodziną. Budynek został zaprojektowany z dbałością o detal i proporcje, co do dziś można dostrzec w starannie odrestaurowanych elementach fasady.

Najbardziej rozpoznawalnym akcentem architektonicznym jest zegar umieszczony na wysokości drugiego piętra — centralnie nad głównym wejściem. To właśnie ten element nadał budynkowi potoczną nazwę: „Kamienica pod Zegarem”. Zegar jest nie tylko dekoracją, ale też symbolicznym odniesieniem do czasu i pamięci, której ta część Warszawy jest świadkiem.

Kamienica przetrwała II wojnę światową, choć — podobnie jak cała okolica — doznała poważnych zniszczeń podczas niemieckiej okupacji i powstania warszawskiego. W czasie wojny ulica Chłodna przebiegała przez teren warszawskiego getta, a sam budynek znajdował się tuż przy jego granicy. Miejsce to było świadkiem dramatycznych wydarzeń i codziennych dramatów mieszkańców okupowanego miasta, co znacząco zwiększa jego wartość historyczną i symboliczną.

Po wojnie kamienica została częściowo odbudowana i przez dekady pełniła funkcje mieszkalne i usługowe. W ostatnich latach przeszła gruntowną renowację, która przywróciła jej dawny blask, podkreślając elegancję przedwojennej architektury. Odnowiona fasada z zegarem znów przyciąga uwagę przechodniów i przypomina o historii tej części Warszawy. Jedynym śladem wojennych strat pozostaje brak ostatniej kondygnacji z charakterystyczną nadbudówką, zniszczonej w czasie powstania — co sprawia, że elewacja wydaje się dziś nieco „ucięta”, jakby czegoś w niej brakowało.

Dziś Kamienica pod Zegarem to nie tylko cenny zabytek, ale też symbol ciągłości i przetrwania. To miejsce, w którym przedwojenna Warszawa nadal jest obecna — mimo ogromnych strat w ludziach i architekturze. Budynek ten stanowi przykład, jak pamięć, estetyka i historia mogą współistnieć w miejskiej przestrzeni, wzbogacając jej tożsamość i głębię.

Also known as Zygmunt Lewin’s tenement, this is one of the most distinctive buildings at 20 Chłodna Street in Warsaw’s Wola district. Built between 1912 and 1913, it is an excellent example of early modernist architecture, which combined functionality with restrained ornamentation — a hallmark of this pivotal period in European design history.

The building was commissioned by Zygmunt Lewin, a wealthy entrepreneur and property owner who lived there with his family. It was designed with great attention to detail and proportion, still visible today in the carefully restored façade.

Its most recognizable feature is the clock placed above the main entrance, at the second-floor level, along the vertical axis of the façade. This detail gave the building its popular nickname — “The House Under the Clock”. The clock serves not only as a decorative element but also as a symbol of time and historical memory.

The building survived World War II, although — like the surrounding area — it was heavily damaged during the German occupation and the Warsaw Uprising. During the war, Chłodna Street ran through the Warsaw Ghetto, and the tenement stood right at its edge. This location witnessed many tragic events of occupied Warsaw, adding to the historical and symbolic importance of the site.

After the war, the tenement was partially rebuilt and served for decades as both a residential and commercial property. In recent years, it underwent a thorough renovation that restored its original elegance. The revitalized façade and the restored clock once again draw attention, reminding passersby of the area’s rich past. The only missing element is the top floor, with its distinctive superstructure, destroyed during the uprising — a loss that gives the façade an unfinished, incomplete look.

Today, The Tenement House Under the Clock is not only a valuable historical monument but also a symbol of continuity and endurance. It stands as a reminder of pre-war Warsaw, which — despite immense human and architectural losses — lives on in places like this. It is a perfect example of how memory, aesthetics, and history can coexist harmoniously in the urban landscape.

Auch bekannt als Mietshaus von Zygmunt Lewin, ist es eines der markantesten Gebäude in der Chłodna-Straße 20 im Warschauer Stadtteil Wola. Errichtet in den Jahren 1912–1913, ist es ein herausragendes Beispiel früher modernistischer Architektur, die Funktionalität mit einer zurückhaltenden Dekorationssprache verbindet — typisch für diesen Wendepunkt in der europäischen Baukunst.

Das Gebäude entstand auf Initiative von Zygmunt Lewin, einem wohlhabenden Unternehmer und Immobilieneigentümer, der dort mit seiner Familie wohnte. Der Entwurf zeugt von großer Sorgfalt für Details und Proportionen, die sich bis heute in der sorgfältig restaurierten Fassade widerspiegeln.

Das auffälligste Merkmal ist die Uhr oberhalb des Haupteingangs, auf Höhe des zweiten Stockwerks, exakt in der Mittelachse der Fassade. Dieses dekorative Element verlieh dem Gebäude seinen volkstümlichen Namen – „Haus unter der Uhr“. Die Uhr ist nicht nur Schmuck, sondern auch Symbol für den Lauf der Zeit und das kollektive Gedächtnis.

Das Gebäude überstand den Zweiten Weltkrieg, erlitt jedoch — wie auch die Umgebung — erhebliche Schäden während der deutschen Besatzung und des Warschauer Aufstands. Die Chłodna-Straße verlief während des Krieges entlang der Grenze des Warschauer Ghettos, sodass das Mietshaus unmittelbarer Zeuge dramatischer Szenen des städtischen Lebens unter Besatzung wurde.

Nach dem Krieg wurde das Gebäude teilweise wieder aufgebaut und diente viele Jahrzehnte lang als Wohn- und Geschäftshaus. In den letzten Jahren wurde es umfassend renoviert, wodurch die Eleganz der Vorkriegsarchitektur erneut zur Geltung kommt. Die restaurierte Fassade mit der Uhr zieht wieder die Blicke auf sich und erinnert an die Geschichte dieses Stadtviertels. Einzig das fehlende oberste Stockwerk mit dem charakteristischen Aufbau, das im Aufstand zerstört wurde, lässt die Fassade heute unvollständig erscheinen.

Heute ist die Kamienica pod Zegarem nicht nur ein architektonisches Denkmal, sondern auch ein Symbol für Kontinuität und Überleben – ein stiller Zeuge des Vorkriegspolen, das trotz enormer Verluste in Menschen und Bausubstanz in Orten wie diesem weiterlebt. Ein Beispiel dafür, wie Erinnerung, Ästhetik und Geschichte im städtischen Raum harmonisch koexistieren können.

Également connu sous le nom d’immeuble de Zygmunt Lewin, c’est l’un des bâtiments les plus emblématiques de la rue Chłodna 20, dans le quartier de Wola à Varsovie. Construit entre 1912 et 1913, il représente un excellent exemple de l’architecture moderniste naissante, qui allie fonctionnalité et sobriété décorative — caractéristique de cette période charnière dans l’histoire architecturale européenne.

Le projet est à l’initiative de Zygmunt Lewin, riche entrepreneur et propriétaire, qui y vécut avec sa famille. Le bâtiment se distingue par le soin apporté aux détails et aux proportions, visibles encore aujourd’hui dans sa façade restaurée.

Son élément le plus reconnaissable est l’horloge placée au-dessus de l’entrée principale, au niveau du deuxième étage, dans l’axe central de la façade. C’est cette horloge qui lui a valu le surnom populaire de « L’immeuble sous l’Horloge ». Elle constitue non seulement un ornement, mais aussi une évocation symbolique du temps et de la mémoire.

L’immeuble a survécu à la Seconde Guerre mondiale, bien qu’il ait été gravement endommagé, comme l’ensemble du quartier, pendant l’occupation allemande et l’insurrection de Varsovie. Pendant la guerre, la rue Chłodna traversait la zone du ghetto de Varsovie, et l’immeuble se trouvait juste à sa lisière. Il fut ainsi témoin de nombreuses scènes dramatiques, ce qui lui confère une forte valeur historique.

Après la guerre, il fut partiellement reconstruit et a longtemps abrité des logements et des locaux commerciaux. Ces dernières années, il a fait l’objet d’une restauration complète, qui a permis de retrouver l’élégance de l’architecture d’avant-guerre. Sa façade restaurée et l’horloge attirent à nouveau l’attention et rappellent l’histoire du quartier. Seul le dernier étage, détruit pendant l’insurrection et orné autrefois d’une surélévation distinctive, n’a pas été reconstruit, donnant à la façade une impression d’inachèvement.

Aujourd’hui, L’immeuble sous l’Horloge est non seulement un monument architectural, mais aussi un symbole de continuité et de résilience. Il incarne la mémoire de la Varsovie d’avant-guerre, qui, malgré d’immenses pertes humaines et matérielles, survit encore à travers des lieux comme celui-ci. Un parfait exemple de la manière dont mémoire, esthétique et histoire peuvent cohabiter harmonieusement dans l’espace urbain.

Відома також як кам’яниця Зиґмунта Левіна, ця будівля на вулиці Хлодній, 20 у варшавському районі Воля є однією з найвпізнаваніших у місті. Збудована у 1912–1913 роках, вона є блискучим прикладом ранньомодерністської архітектури, що поєднує функціональність із стриманою декоративністю — характерною для цього переломного етапу в історії європейського будівництва.

Ініціатором будівництва був Зиґмунт Левін — заможний підприємець і власник нерухомості, який мешкав тут із родиною. Будівлю спроєктовано з великою увагою до пропорцій та деталей, що й нині помітно на ретельно відреставрованому фасаді.

Найвиразнішою рисою є годинник, розташований на рівні другого поверху, точно по осі фасаду, над головним входом. Саме цей елемент дав будівлі народну назву — «Кам’яниця під Годинником». Годинник є не лише прикрасою, а й символом часу та пам’яті, свідченням історії, яку пережив цей район.

Будівля пережила Другу світову війну, хоча, як і навколишні квартали, зазнала значних руйнувань під час німецької окупації та Варшавського повстання. Вулиця Хлодна у воєнні роки проходила через Варшавське гетто, і будинок розташовувався біля самої його межі, ставши свідком численних трагічних подій.

Після війни кам’яницю частково відновили, і протягом десятиліть вона виконувала функції житлового та комерційного призначення. У нещодавні роки було здійснено ґрунтовну реставрацію, що повернула фасаду довоєнну елегантність. Годинник знову привертає увагу, нагадуючи про історичну глибину місцевості. Єдиною втратою залишається останній поверх з характерною надбудовою, зруйнований у часи повстання, — саме тому фасад виглядає зрізаним, незавершеним.

Сьогодні Кам’яниця під Годинником — це не лише архітектурна пам’ятка, а й символ міської тяглості й витривалості. Це нагадування про довоєнну Варшаву, яка — попри страшні людські й архітектурні втрати — продовжує жити в таких місцях, як це. Яскравий приклад того, як пам’ять, естетика та історія можуть гармонійно співіснувати в міському середовищі.